Γενικά - Ιστορική Αναδρομή
Οι νοσοκομειακές λοιμώξεις αποτελούν ένα σημαντικό παγκόσμιο πρόβλημα. Περίπου δύο εκατομμύρια νοσοκομειακές λοιμώξεις παρουσιάζονται ετησίως στις Η.Π.Α. Στις περισσότερες χώρες, 2% έως 10% των νοσηλευομένων ασθενών εκδηλώνουν κάποια νοσοκομειακή λοίμωξη. Το ποσοστό αυτό ποικίλει σημαντικά μεταξύ τμημάτων του νοσοκομείου, ομάδων ασθενών, τύπων χειρουργικών επεμβάσεων, τύπων εμφυτεύσιμων ιατρικών βοηθημάτων, κλπ. Οι πλέον συχνές νοσοκομειακές λοιμώξεις είναι οι λοιμώξεις του ουροποιητικού συστήματος, οι λοιμώξεις του κατώτερου αναπνευστικού συστήματος, οι χειρουργικές λοιμώξεις, οι λοιμώξεις του δέρματος και οι βακτηριαιμίες. Οι νοσοκομειακές λοιμώξεις έχουν ως αποτέλεσμα πρόσθετες ημέρες νοσηλείας, μεγαλύτερα ποσοστά θνησιμότητας και αυξημένα έξοδα θεραπείας. Στις Η.Π.Α. η οικονομική επιβάρυνση από τις νοσοκομειακές λοιμώξεις έχει υπολογιστεί στα $ 4,5 δις ετησίως. Το 1/3 των νοσοκομειακών λοιμώξεων περίπου θεωρείται ως προλήψιμο (21, 3, 42, 62).
Για πολλά χρόνια, το πλύσιμο των χεριών με κοινό σαπούνι και νερό εθεωρείτο ως ένα μέτρο προσωπικής υγιεινής. Η ιδέα για καθαρισμό των χεριών με αντιμικροβιακό σκεύασμα πιθανώς πρωτοεμφανίστηκε στις αρχές του 19ου αιώνα. Το 1846, ο Dr. Ignaz Semmelweis παρατήρησε ότι οι λεχώνες των οποίων τα μωρά ξεγεννούσαν φοιτητές και γιατροί από την Α΄ Κλινική του Γενικού Νοσοκομείου της Βιέννης, είχαν υψηλότερα ποσοστά θνησιμότητας από τις λεχώνες των οποίων τα μωρά ξεγεννούσαν οι μαίες στην Β΄ Κλινική του ίδιου Νοσοκομείου. Ο Semmelweis υπέθεσε ότι ο επιλόχειος πυρετός που προσέβαλε τόσες πολλές λεχώνες ήταν αποτέλεσμα μετάδοσης «μικροοργανισμών» από το νεκροτομείο, όπου το ιατρικό προσωπικό έκανε την πρακτική εξάσκησή του, στην μαιευτική κλινική μέσω των χεριών των γιατρών και των φοιτητών. Αμέσως επέβαλε στους φοιτητές και τους γιατρούς να καθαρίζουν τα χέρια τους με χλωριούχο διάλυμα πριν την επαφή τους με τις λεχώνες. Ως επακόλουθο, τα ποσοστά θνησιμότητας στην Α΄ Κλινική μειώθηκαν εντυπωσιακά και παρέμειναν χαμηλά για πολλά χρόνια. Αυτή η παρέμβαση από τον Semmelweis αποτέλεσε την πρώτη ένδειξη ότι ο καθαρισμός πολύ μολυσμένων χεριών με ένα αντιμικροβιακό σκεύασμα μεταξύ των επαφών με ασθενείς μειώνει την μετάδοση παθογόνων μικροβίων πολύ πιο αποτελεσματικά από ότι ο απλός καθαρισμός με κοινό σαπούνι και νερό (50, 63).
Σαν αποτέλεσμα των κλινικών μελετών του Semmelweis και άλλων επιστημόνων την ίδια περίοδο (π.χ. Dr. Oliver Wendell Holmes), η υγιεινή των χεριών σταδιακά έγινε αποδεκτή ως ένα από τα πιο σημαντικά μέτρα για την πρόληψη μετάδοσης παθογόνων μικροοργανισμών σε ένα νοσοκομειακό περιβάλλον. Το 1961, η Υπηρεσία Δημόσιας Υγείας των Η.Π.Α. εξέδωσε Οδηγία για την υγιεινή των χεριών στην οποία συνιστούσε στο ιατρονοσηλευτικό προσωπικό να καθαρίζει τα χέρια με σαπούνι και νερό για 1-2 λεπτά πριν και μετά την επαφή με ασθενείς. Το 1975 και το 1985, οι Οδηγίες του CDC (Center for Disease Control and Prevention) για την υγιεινή σε ένα νοσοκομειακό περιβάλλον περιλάμβαναν συστάσεις για πλύσιμο των χεριών με κοινό σαπούνι και νερό στις περισσότερες των περιπτώσεων και πλύσιμο των χεριών με αφρίζον αντιμικροβιακό σκεύασμα και νερό πριν και μετά από οποιαδήποτε επέμβαση ή φροντίδα ασθενών υψηλού κινδύνου (64,65,66).
Το 1995 σε Οδηγίες του APIC (Association for Professionals in Infection Control) για την υγιεινή των χεριών περιλήφθησαν λεπτομερείς αναφορές για τρίψιμο αλκοολούχου αντισηπτικού στα χέρια χωρίς τη χρήση νερού. Ως αποτέλεσμα των πλέον πρόσφατων γνώσεων και εξελίξεων σε αυτόν τον τομέα της Υγιεινής, το CDC εξέδωσε το έτος 2002 μια νέα κατευθυντήρια Οδηγία για την υγιεινή των χεριών σε ένα νοσοκομειακό περιβάλλον. Η νέα Οδηγία παρέχει αναθεωρημένα στοιχεία για το πλύσιμο και την αντισηψία των χεριών καθώς επίσης και ειδικές συστάσεις για την προώθηση βελτιωμένων πρακτικών υγιεινής των χεριών με στόχο την μείωση μετάδοσης παθογόνων μικροοργανισμών και τον έλεγχο των νοσοκομειακών λοιμώξεων. Η Οδηγία περιλαμβάνει λεπτομερείς συστάσεις για δυο βασικές πτυχές της υγιεινής των χεριών i) για την επιλογή των κατάλληλων αντισηπτικών ως προς την αποτελεσματικότητα τους και την ανοχή του δέρματος σε αυτά και ii) για τις στρατηγικές βελτίωσης της συμμόρφωσης του προσωπικού σε μέτρα υγιεινής των χεριών, συμπεριλαμβανομένων πρακτικών για τη σωστή χρήση των αντισηπτικών και τρόπων για την μείωση των δυσμενών επιπτώσεων από αυτά (67, 68).
